دژنراسیون ماکولا وابسته به سن[1] یک بیماری چشمی شایع و یکی از علل اصلی از دست دادن بینایی در بزرگسالان مسن است که می‌تواند دید مرکزی را دچار اختلال کند. ماکولا بخشی از شبکیه (بافت حساس به نور در پشت چشم) است. با از دست دادن دید مرکزی، دیدن چهره‌ها، خواندن، رانندگی یا انجام کارهای نزدیک مانند آشپزی یا تعمیر وسایل در خانه با سختی همراه می‌شود. این اتفاق زمانی می‌افتد که افزایش سن باعث آسیب و تخریب ماکولا - که دید تیز و مستقیم را کنترل می‌کند - می‌شود. خطر ابتلا به دژنراسیون ماکولا وابسته به سن با بالارفتن سن افزایش می‌یابد. افراد ۵۵ سال به بالا بیشتر در معرض ابتلا هستند. همچنین خطر ابتلا برای افرادی که سابقه خانوادگی این بیماری را دارند و سیگاری هستند بیشتر است.

دژنراسیون ماکولا وابسته به سن دو نوع خشک و مرطوب دارد.

• بیشتر افراد دچار نوع خشک یا آتروفیک می‌شوند که خود سه مرحله اولیه، میانی و دیررس یا تاخیری دارد. در این حالت ماکولا با افزایش سن نازک‌تر می‌شود و طی چند سال به آرامی پیشرفت می‌کند.هیچ درمان قطعی برای نوع خشک دیررس وجود ندارد و اگر دژنراسیون ماکولا خشک دیررس فقط در یک چشم رخ دهد، می‌توان برای محافظت از چشم دیگر اقداماتی انجام داد.
• نوع مرطوب در واقع یک نوع دژنراسیون تاخیری است که رگ‌های خونی غیرطبیعی در پشت چشم رشد می‌کنند و به ماکولا آسیب می‌رسانند و معمولاً باعث از دست دادن سریع‌تر بینایی می‌شود.

اگر دژنراسیون ماکولا متوسط ​​در یک یا هر دو چشم رخ داده، مکمل‌های غذایی ویژه به نام AREDS2 [2] می‌توانند به کاهش سرعت از دست دادن بینایی و جلوگیری از تبدیل آن به نوع پیشرفته بیماری کمک کنند.

اگر دژنراسیون ماکولا پیشرفته فقط در یک چشم وجود داشته باشد، AREDS2 ممکن است پیشرفت بیماری را در چشم دیگر کند کند و اگر دژنراسیون ماکولا پیشرفته در هر دو چشم رخ داده باشد، مکمل‌های AREDS2 احتمالاً کمکی نخواهند کرد.

مکمل‌های غذایی AREDS 2

مکمل‌های AREDS 2 حاوی مقادیر بسیار زیادی ویتامین و مواد معدنی هستند، نوع قدیمی‌تر این مکمل‌ها AREDS نامیده می‌شود که حاوی بتاکاروتن بودند و می‌تواند خطر ابتلا به سرطان ریه را در افرادی که سیگار می‌کشند یا قبلاً سیگار می‌کشیدند افزایش دهد. مکمل‌های AREDS 2 بتاکاروتن ندارند. همچنین مکمل قدیمی‌تر لوتئین و زاگزانتین نیز نداشتند. دانشمندان این مکمل‌ها را در دو کارآزمایی بالینی به نام مطالعات بیماری‌های چشمی مرتبط با سن (AREDS و AREDS2) بررسی کردند. آنها دریافتند اگر افراد مبتلا به دژنراسیون ماکولا وابسته به سن متوسط ​​یا پیشرفته، هر روز این مکمل‌ها را مصرف کنند، کمتر احتمال دارد که بینایی مرکزی خود را از دست بدهند.مقدار مواد تشکیل‌دهنده در مکمل‌های غذایی AREDS 2 به شرح زیر است:   

• ویتامین C 500 میلی‌گرم
• ویتامین E 400 واحد بین‌المللی (IU)
• مس (اکسید مس) 2 میلی‌گرم
• روی 80 میلی‌گرم
• لوتئین 10 میلی‌گرم
• زآگزانتین 2 میلی‌گرم

نقش لوتئین و زآگزانتین در بینایی

دو بافت چشم که نقش کلیدی در فرآیند بینایی دارند، ماکولا و عدسی هستند. از بین تمام کاروتنوئیدهای موجود در رژیم غذایی و سرم انسان، رنگدانه‌های لوتئین و زآگزانتین در این دو بافت مهم وجود دارند. زآگزانتین کاروتنوئید غالب در قسمت مرکزی آن و لوتئین در قسمت‌های محیطی آن است. بیشتر اشعه ماورا بنفش توسط عدسی جذب می‌شود؛ طول موج‌های بین 400 تا 700 نانومتر (نور مرئی) و 700 تا 1400 نانومتر (مادون قرمز) به راحتی توسط ساختارهای چشمی انسان به شبکیه منتقل می‌شوند. لوتئین، زآگزانتین و مزوزآگزانتین جاذب نور آبی مرئی (400-500 نانومتر) هستند و بنابراین ساختارهای چشم را از دوزهای خطرناک این تابش محافظت می‌کنند. توانایی جذب نور آبی مرئی به دلیل ساختار این ترکیبات است. این فیلتراسیون نوری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است زیرا نور با طول موج کوتاه (آبی) بسیار واکنش‌پذیر است و می‌تواند تخریب اکسیداتیو را در حساس‌ترین لایه‌های عصبی-حسی شبکیه افزایش دهد. بنابراین رنگدانه‌های ماکولا دو هدف را دنبال می‌کند، نور خورشید را مسدود می‌کند و برای نوری که از آن عبور می‌کند و رادیکال‌های آزاد تشکیل می‌دهد، با قابلیت آنتی‌اکسیدانی رادیکال‌های آزاد را خنثی می‌کنند.

بنابراین به نظر می‌رسد که در بافت شبکیه در حال پیر شدن، به دلیل کاهش رنگدانه‌های ماکولا یعنی لوتئین، زآگزانتین، و مزوزآگزانتین،ظرفیت آنتی‌اکسیدانی کاهش یافته و این مورد  عامل اصلی پیشرفت دژنراسیون ماکولای وابسته به سن است.

نکته: در کارآزمایی‌های بالینی، فرمولاسیون مکمل‌های AREDS و AREDS2 برای افراد مبتلا به دژنراسیون ماکولا وابسته به سن متوسط ​​یا پیشرفته مفید بوده‌اند. این مکمل هیچ فایده‌ای برای افراد مبتلا به AMD اولیه یا افرادی که این بیماری را ندارند، نداشته است.

نکته: مکمل‌های غذایی نمی‌توانند از بروز دژنراسیون ماکولا وابسته به سن پیشگیری کنند. مکمل‌های AREDS/AREDS2  فقط پیشرفت AMD متوسط ​​تا پیشرفته را به تأخیر می‌اندازد و کمک می‌کنند تا بینایی برای مدت طولانی‌تری حفظ شود.

نکته: تامین و دستیابی به سطوح بالای ویتامین‌ها و مواد معدنی از طریق رژیم غذایی به تنهایی دشوار است. البته مطالعات نشان داده‌اند افرادی که رژیم‌های غذایی غنی از سبزیجات برگ‌دار سبز - منبع خوبی از لوتئین و زآگزانتین - دارند، خطر کمتری برای ابتلا به دژنراسیون ماکولا را دارند. در آزمایش AREDS2، شرکت‌کنندگانی بیشترین سود را از مصرف مکمل لوتئین + زاگزانتین بردند که مقدار زیادی از این مواد مغذی را در رژیم غذایی خود دریافت نمی‌کردند.