داروی جدید، نخستین دارویی است که مستقیماً پیام‌رسانی اورکسین را بازمی‌گرداند و علت زیستی زمینه‌ای نارکولپسی نوع ۱ را هدف قرار می‌دهد. سازمان غذا و داروی آمریکا قرص Orzeyful (oveporexton) را برای درمان نارکولپسی نوع ۱ در بزرگسالان تأیید کرد. Orzeyful نخستین دارویی است که برای نارکولپسی نوع ۱ به‌عنوان یک بیماری کامل تأیید شده است؛ یعنی طیف کامل علائمی را که این بیماری را تعریف می‌کنند هدف قرار می‌دهد. همچنین این دارو نخستین دارویی است که با هدف قرار دادن مستقیم فقدان پیام‌رسانی اورکسین ــ که عامل ایجاد بیماری است ــ عمل می‌کند.

نارکولپسی نوع ۱ چیست؟

نارکولپسی نوع ۱ یک اختلال نادر، مادام‌العمر و عصبی‌روانیِ خواب است که بر اساس برآوردها حدود یک نفر از هر ۲۰۰۰ نفر در ایالات متحده را تحت تأثیر قرار می‌دهد.این بیماری در اثر از بین رفتن آن دسته از سلول‌های مغزی‌ ایجاد می‌شود که اورکسین تولید می‌کنند. اورکسین یک پیام‌رسان شیمیایی است که بیداری، خواب و تون عضلانی را تنظیم می‌کند.وقتی اورکسین وجود نداشته باشد، مغز در حفظ هوشیاری و همچنین کنترل مرز میان خواب و بیداری دچار مشکل می‌شود.

نتیجه، مجموعه‌ای از علائم ناتوان‌کننده شامل خواب‌آلودگی بیش از حد در طول روز، کاتاپلکسی (یعنی ضعف یا از دست دادن ناگهانی قدرت عضلات که می‌تواند در اثر احساسات شدید، مانند خندیدن، ایجاد شود.)، فلج خواب، توهم‌هایی در هنگام به خواب رفتن یا بیدار شدن و اختلال و بی‌نظمی خواب شبانه است. تا پیش از این، هیچ دارویی برای نارکولپسی نوع ۱ به‌عنوان یک بیماری واحد و یکپارچه تأیید نشده بود و هیچ دارویی نیز مستقیماً سیستم اورکسین را هدف قرار نمی‌داد.

Orzeyful چگونه عمل می‌کند؟

به‌جای اینکه مانند داروهای محرک یا آرام‌بخش صرفاً علائم را پنهان کند، Orzeyful مستقیماً همان گیرندهٔ مغزی‌ای را فعال می‌کند که اورکسین طبیعی بدن معمولاً آن را تحریک می‌کند. به این ترتیب، سیگنال ازدست‌رفته اورکسین دوباره برقرار می‌شود.این دارو به شکل قرص خوراکی، دو بار در روز مصرف می‌شود. از نظر فارماکولوژی، این دارو یک آگونیست انتخابی گیرندهٔ اورکسین نوع ۲ است یعنی به‌طور انتخابی این گیرنده را تحریک می‌کند تا پیام‌رسانی اورکسین را بازگرداند. این سازوکار برای افزایش بیداری و کاهش پدیده‌های غیرطبیعی شبیه خواب REM، از جمله کاتاپلکسی، طراحی شده است.

اثربخشی و ایمنی Orzeyful در دو مطالعهٔ تصادفی‌سازی‌شده، دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما که هرکدام ۱۲ هفته طول کشیدند، ارزیابی شده است. در مجموع، این دو مطالعه شامل ۲۷۳ بزرگسال مبتلا به نارکولپسی نوع ۱ بودند. در هر دو مطالعه، بیمارانی که ۲ میلی‌گرم Orzeyful دریافت کردند، در مقایسه با بیمارانی که دارونما دریافت می‌کردند، توانایی بهتری برای بیدار ماندن در طول روز نشان دادند. بیماران همچنین کاهش قابل‌توجه خواب‌آلودگی روزانه، کاهش قابل‌توجه تعداد حملات کاتاپلکسی و بهبود معنادار در طیف کامل علائم نارکولپسی از جمله فلج خواب کاهش توهم‌ها و بهبود اختلال خواب شبانه را نشان دادند. بنابراین اثر دارو فقط به خواب‌آلودگی روزانه محدود نبوده و مجموعه گسترده‌تری از علائم بیماری را دربر می‌گیرد.

شایع‌ترین عوارض جانبی گزارش‌شده شامل بی‌خوابی، افزایش دفعات ادرار، احساس فوریت در ادرار و افزایش ترشح بزاق می‌باشد. نرخ بیمارانی که در مطالعه به دلیل عوارض جانبی مجبور به قطع درمان شدند، پایین بود. بیماران باید پزشک یا داروساز را از تمام داروهایی که مصرف می‌کنند مطلع کنند. Orzeyful نباید هم‌زمان با مهارکننده‌های قوی CYP3A4 مصرف شود.همچنین ایمنی و اثربخشی Orzeyful در افراد کمتر از ۱۸ سال هنوز مشخص نشده است.

Orzeyful دو عنوان مهم شامل Breakthrough Therapy Designation و Priority Review را از FDA دریافت کرده است. عنوان Breakthrough Therapy Designation به داروهایی داده می‌شود که شواهد بالینی اولیه نشان می‌دهد ممکن است در مقایسه با درمان‌های موجود، بهبود قابل‌توجهی در درمان بیماری‌های جدی ایجاد کنند. این وضعیت موجب می‌شود FDA در طول فرایند توسعهٔ دارو، راهنمایی و همکاری فشرده‌تری با سازنده داشته باشد. Priority Review نیز زمان هدف‌گذاری‌شده برای بررسی FDA را کوتاه‌تر می‌کند و برای داروهایی در نظر گرفته می‌شود که در صورت تأیید، احتمال دارد پیشرفت قابل‌توجهی در درمان بیماری‌های جدی ایجاد کنند.

تأیید Orzeyful برای درمان نارکولپسی نوع ۱ به Takeda Pharmaceuticals اعطا شده است. در نتیجه، اهمیت اصلی این تأیید این است که اووپورتکسون برخلاف بسیاری از درمان‌های قدیمی نارکولپسی که عمدتاً علائم را کنترل می‌کنند و سیستم اورکسین را مستقیماً هدف قرار می‌دهد؛ یعنی رویکرد درمانی آن بر مکانیسم زیستی مرتبط با نارکولپسی نوع ۱ متمرکز است.

تهیه کننده: دکتر محمدحسین الفتی