بیمار خانم 46 ساله دارای سابقه هیپوگلیسمی (احتمالاً به دلیل ترشح بالای انسولین) و مشکلات تیروئید است که تحت درمان با لووتیروکسین، دیازوکساید، ویتامین E، گل مغربی و فلوکستین قرار دارد. به دلیل تب، لرز، گلودرد و سرفه شدید به پزشک مراجعه کرد و سفازولین و مایع درمانی دریافت کرد. در منزل از استامینوفن و داروهای سرماخوردگی استفاده کرده است. ایشان از ۷ روز پیش به دلیل سرماخوردگی، لووفلوکساسین ۷۵۰ مصرف شده و مجموعاً ۷ عدد مصرف کرده است. حدود ۵ روز پس از مصرف دارو، به تدریج درد و تورم واضح در مفاصل زانو، آرنج و شانه ظاهر شده و حرکات دست راست محدود گشته است. بیمار دارو را قطع کرده و اکنون ۳ روز است که قطع شده، اما علائم مفاصل بهبود نیافته و حتی با استراحت تشدید شده است. می­ خواهند بدانند آیا علامت مذکور به دلیل دارو می­ باشد؟

✍️ نکات آموزشی

کینولون‌ها ویژگی‌های ضدباکتریایی و فارماکوکینتیک مطلوبی داشته و اغلب به‌عنوان عوامل ضدمیکروبی در بزرگسالان استفاده می‌ شوند. این داروها در کودکان و نوجوانان منع مصرف دارند زیرا مشاهده شده در حیوانات نابالغ به مفاصلی که وزن روی آن­ها می­افتد، آسیب می‌رسانند. علاوه بر این، آن‌ها پتانسیل تندوتوکسیک (tendotoxic) دارند. مطالعات بالینی منتشرشده با داروهای مختلف از این دسته دارویی در کودکان ریسک پایین تندینوپاتی مشاهده شده است. با این حال، خطر پایین برای اختلالات مفصلی نمی‌تواند رد شود و تندینوپاتی‌ها یک عارضه جانبی نادر به‌طور کلی پذیرفته‌شده کینولون‌ها، حداقل در بزرگسالان، هستند. گزارش‌های موارد منفرد آرترالژی در کودکان پس از درمان با کینولون منتشر شده است و در مطالعات با لووفلوکساسین، بروز اختلالات عضلانی اسکلتی به‌طور قابل‌توجهی در بیماران تحت درمان با لوفلوکساسین بیشتر از بیماران کنترل تحت درمان با آنتی‌بیوتیک‌های مقایسه‌ای بود.

آرتروپاتی یا بیماری مفصلی، با آنتی‌بیوتیک‌های فلوئوروکینولون، از جمله لووفلوکساسین، مشاهده شده است. در یک متاآنالیز داده‌های ایمنی حدود ۲۵۰۰ کودک، عوارض عضلانی اسکلتی شامل آرترالژی در ۲ ماه و ۱۲ ماه پس از درمان با لوفلوکساسین بیشتر از درمان مقایسه‌ای مشاهده شده است و هیچ ناهنجاری فیزیکی مفصلی مشاهده نشده است. فالوآپ بلندمدت (تا ۵ سال) حدود ۲۰۰ نفر از بیماران هیچ تفاوتی در رویدادهای نامطلوب عضلانی اسکلتی شامل آرتروپاتی مداوم بین لوفلوکساسین و مقایسه‌کننده نشان نداد. به نظر می‌رسد آرتروپاتی و آرترالژی بدون پیامدهای بلندمدت پس از قطع درمان برطرف می‌شوند. اگرچه بروز واقعی ناشناخته است، آرتروپاتی و آرترالژی به‌عنوان واکنش‌های نامطلوب نادر اما بالقوه جدی تلقی می‌شوند.

مکانیسم آن ناشناخته بوده اما چندین فرضیه از جمله مهار سنتز DNA میتوکندری در کندروسیت‌های نابالغ، اثر سمی مستقیم فلوراید بر غضروف، کلاته شدن منیزیم و کمبود متعاقب آن در غضروف و سنتز معیوب پروتئوگلیکان و پروکلاژن با کاهش مشارکت تیمیدین تریتیوم توسط کندروسیت‌ها پیشنهاد شده است. زمان بروز عارضه متغیراست. ممکن است ظرف یک روز از شروع درمان یا ماه‌ها پس از قطع آن رخ دهد. فاکتور خطرساز این عارضه دوزهای بالای دارو و مواجهه طولانی‌مدت با آن می­باشد. در نتیجه، بهتر است این داروها تنها در عفونت‌هایی که برای آن‌ها سایر داروهای ضدمیکروبی‌ نمی‌توانند استفاده شوند، تجویز شوند.

توصیه ­ها

با توجه به شرح حال مذکور ارتباط زمانی بین دارو و عارضه احتمالی وجود دارد. الگوی بروز عارضه احتمالی با موارد شناخته شده از دارو مشابهت داشته ولی نیاز به ارزیابی بیمار وجود دارد. به همین دلیل توصیه به عدم شروع مجدد دارو شده و بیمار به فوق­تخصص روماتولوژی ارجاع شدند.

تهیه کننده: دکتر امیرحسین قهرمانیان